محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )
317
قانونچه في الطب ( فارسى )
معرفى داروهاى مركب موجود در كتاب قانونچه ابازير بر وزن افاعيل . ادويه و مصالح طعام است و بعضى گفتهاند كه اعم است از ادويه و مصالح و توابل و حوايج طعام و بقول . و اين قول اقرب به صواب است . مولانا قطب الدين گفته كه فرق ميان ابازير و توابل آن است كه توابل خشك و تر مىباشند ، به خلاف ابازير كه خشك مىباشند . سبب انداختن توابل و ابازير در طعامها و ديگها يكى از اين پنج امر است : - يا تفاهت طعام است تا آنكه بگرداند آن را صاحب طعمى كه قبول كند طبيعت آن را و ميل كند به سوى آن و هضم نمايد آن را ، زيرا كه پلاو مركب است از گوشت و برنج و روغن و اين هر سه مىباشند تفه و بىرايحه ، پس چون ابازير در آن اندازند و طعم و رايحه به هم رساند ، قبول مىكند آن را طبيعت و رو مىآورد به سوى آن و هضم مىگرداند آن را . - و سبب انداختن آن در طعام زهومت و كراهت رايحه طعام است ، تا آنكه بگرداند رايحه آن را طيب و بگرداند آن را به حيثيتى كه دوست دارد طبيعت آن را . - و يا برودت مزاج طعام است . و داخل كرده مىشود در آن ابازير حاره از براى تعديل مزاج و اصلاح آن و ميل دادن آن را به سوى اعتدال . - و يا غلظت و دشوارى هضم آن است تا آنكه بگرداند آن را لطيف و آسان گردد هضم آن . - و يا آنكه بگرداند طعام را لطيف و ملطف و مفتح مجارى و جالى معده و مجارى . - و صالح است از براى كسى كه جمع آمده باشد در بدن او فضول بلغمى غليظ لزج خام . پس ، به اين اسباب خمسه ، سزاوار است استعمال ابازير در اطعمه ( مخزن الادويه ) .